Medisch gezien wordt de menopauze gedefinieerd als: 12 maanden na je laatste menstruatie. Die definitie is nuttig, maar ook onvolledig. De overgang gaat namelijk niet alleen over menstruaties. Er zijn meer dan 80 erkende klachten die samenhangen met de overgangsfase; van de hersenen en het hart- en vaatstelsel tot botten, stofwisseling, de urogenitale gezondheid, slaap, stemming en cognitie.
Opvliegers zijn het bekendst, vooral door hoe ze in de media worden weergegeven. Maar ze zijn slechts het meest zichtbare symptoom. Wat we vaak “de overgang” noemen, is geen enkel moment. Het is geen knop die je omzet. En biologisch gezien is het niet eens het meest interessante deel. De echte verandering begint jaren eerder. En die fase heet: de perimenopauze.
Perimenopauze is de overgang voordat je het doorhebt
De perimenopauze is de fase vóór de menopauze en kan 10 tot 12 jaar duren. Dat is precies waarom zoveel vrouwen zichzelf niet herkennen in wat er gebeurt. Want je kunt in deze fase nog gewoon menstrueren. Soms zelfs redelijk regelmatig. En toch kun je al allerlei overgangsklachten ervaren.
Veel vrouwen krijgen dan te horen dat ze “te jong zijn” voor de overgang. Terwijl hun lichaam allang midden in een hormonale overgang zit.
Waarom is perimenopauze zo’n chaotische fase?
Veel mensen denken dat het lichaam rustig afbouwt: een regelmatige cyclus die langzaam minder wordt en dan stopt. Maar zo werkt het meestal niet.
De eierstokken gaan niet rustig uit. Ze sputteren. Ze schieten uit. Ze vallen stil. En ze starten weer opnieuw. Dat maakt perimenopauze voor veel vrouwen de meest hormonale onrustige periode van hun hele leven.
De cyclus verandert doordat eisprongen minder voorspelbaar worden en hormonen sterker gaan schommelen. Vooral oestrogeen kan in deze fase pieken en dalen op een manier die je jarenlang niet hebt meegemaakt. Progesteron wordt vaak onregelmatiger/minder omdat de eisprong minder betrouwbaar is. En juist die schommelingen maken klachten heftiger.
Waarom heb je juist méér klachten als je hormonen nog “iets doen”?
Dit is een van de grootste misverstanden rondom perimenopauze. Veel vrouwen denken: als ik nog ongesteld word, dan kan het niet hormonaal zijn. Maar de klachten in de perimenopauze ontstaan vaak juist doordat je hormonen nog wel actief zijn, maar niet meer een vast ritme en verhoudingen hebben.
Je kunt bijvoorbeeld periodes hebben waarin oestrogeen relatief hoog is en je je opgejaagd, gespannen of onrustig voelt. En daarna ineens een fase waarin je juist een dip ervaart: moe, emotioneel, somber of kwetsbaar. En het slapen gaat ondertussen steeds slechter of wisselender, vaak niet meer iets waar je op kan rekenen.
Dat maakt deze fase zo verwarrend. Vrouwen voelen zich soms alsof ze zichzelf kwijt zijn. Ze ervaren plotselinge woede, verdriet, angst of overprikkeling en kunnen dat niet altijd plaatsen. Maar dit zijn echte fysiologische veranderingen in een brein dat reageert op hormonale instabiliteit.
Perimenopauze gaat niet alleen over je menstruatie
Wat veel vrouwen niet weten, is dat perimenopauze effect heeft op veel meer systemen in het lichaam. Oestrogeen is niet alleen een voortplantingshormoon. Het beïnvloedt neurotransmitters, slaapkwaliteit, stressregulatie, spieropbouw en zelfs je stofwisseling.
Veel voorkomende klachten in de perimenopauze zijn bijvoorbeeld slaapverstoring, hersenmist, prikkelbaarheid, stemmingswisselingen, angst of paniekgevoelens, gewichtstoename rond de buik, minder belastbaarheid, hartkloppingen en een veranderd libido.
Dit betekent niet dat er “iets mis” is met jou. Het betekent dat je lichaam aan het schakelen is.
De menopauze komt soms vrij stilletjes, maar daarna begint de langste fase
De menopauze zelf komt vaak vrij stilletjes: één jaar zonder menstruatie en dan is het medisch gezien officieel. Daarna volgt de postmenopauze, en die is niet kort. Dit is zelfs de langste fase, waarin gezondheidsrisico’s zich kunnen opstapelen, zoals hart- en vaatziekten, osteoporose, urogenitale klachten, metabole ziekten en cognitieve achteruitgang.
Vanaf dat moment gaat het niet alleen meer om klachten verminderen, maar ook om kwaliteit van leven op lange termijn. En precies daarom is het zo belangrijk om de perimenopauze serieus te nemen. Niet pas wanneer alles “gestopt” is, maar juist wanneer het begint te schuiven.
Waarom is dit zo lang onvoldoende uitgelegd?
Omdat de overgang lange tijd is weggezet als iets dat je moet uitzitten. En omdat er in de zorg vaak te veel focus ligt op dat ene moment: de menopauze. Terwijl de perimenopauze voor veel vrouwen juist de meest ontregelende periode is.
Een van de meest schadelijke adviezen die vrouwen nog steeds krijgen is: wacht maar tot je menstruatie stopt. Want dan ben je al jaren verder, terwijl er vaak veel eerder ondersteuning mogelijk is.
Het doel is niet om te overleven tot de menopauze. Het doel is om gezond, stabiel en sterk te blijven terwijl je door deze overgang beweegt.
Perimenopauze checklist: herken je dit?
Je cyclus verandert (korter, langer, heviger of onregelmatig)
Je slaapt slechter of wordt vaker wakker
Je voelt je emotioneler of sneller boos
Je ervaart meer angst, onrust of paniek dan vroeger
Je concentratie is minder of je hebt hersenmist
Je hebt sneller hoofdpijn of migraine
Je komt makkelijker aan, vooral rond je buik
Je voelt je sneller overprikkeld
Je libido verandert
Herken je meerdere punten, dan kan perimenopauze zeker meespelen.
Wanneer is het verstandig om je klachten te bespreken?
Neem contact op met je (huis)arts als je langdurig somber of angstig bent, extreem moe blijft zonder herstel, hevig bloedverlies hebt, hartkloppingen ervaart die je ongerust maken of als klachten je dagelijks functioneren beïnvloeden.
Je hoeft niet te wachten tot je menstruatie stopt.